تشريح المسائل * مراد از عبارت ( و اضعف ممّا ذكر نقل عدم الخلاف . . . ) چيست ؟ بيان قسم سوم از اجماعات منقوله در كتاب فقهاء است و اينكه ضعيف‌ترين تعبيرات اين است كه مدّعى اجماع بگويد : ظاهر الاصحاب كذا ، و يا قضية المذهب كذا و يا انسب بقواعدنا كذا و يا لا خلاف فى كذا * وجه اضعفيّت در هريك از اين تعبيرات چيست ؟ اين است كه : 1 - لا خلاف ، به معناى اين است كه : مخالفى در مسئله وجود ندارد ، حال سؤال اين است كه : آيا همه موافق‌اند و فتوى به اثبات مسئله داده‌اند ، اين مطلب مسلم نمىباشد . 2 - ظاهر الأصحاب يعنى : فهم من از تعبيرات اصحاب چنين است و حال آنكه ممكن است فهم و برداشت ديگران طور ديگرى باشد . 3 - انسب بقواعدنا ، يعنى : مسئله و قاعدهء رسيدن به آن به قواعد ما شيعه نزديكتر است و حال‌آنكه شايد مخاطبين نپذيرند . نكته : اين قسم از نقل اجماع نيز فاقد ارزش و حجيت است . * ضعيف‌تر از قول و تعبير اخير چه تعبيرى است ؟ اين است كه : ناقل و مدعى اجماع بگويد : لا نعلم فيه خلافا . * مراد از عبارت ( و ان اطلق الاجماع او اضافه على وجه . . . ) چيست ؟ تبيين قسم اول مىباشد كه نقل اجماع مصطلح است ، يعنى : اگر ناقل اجماع ، مرادش اجماع مصطلح باشد ، چه اجماع را به طور مطلق و بدون مضاف اليه بياورد و فى المثل بگويد : هذا الحكم اجماعى . چه اجماع را اضافه كند يعنى نسبت دهد به چيز ديگرى و بگويد : هذا الحكم اجماع الامّة . و لو اين اطلاق ( دوم ) از باب تنزيل وجود مخالف به منزله عدم ، از روى مسامحه باشد ، زيرا كه مخالفت او مضر به حجيت اجماع نيست ، در حقيقت چنين حكايتى ، نقل قول حجت است و لذا مىتوان گفت كه داخل در باب خبر واحد است و براساس ادلهء خبر واحد ، بايد حجت باشد . اما انصاف حكم مىكند كه اين‌گونه اجماعات منقوله فاقد ارزشند ، چرا كه بايد ديد علم ناقل به قول معصوم از چه راهى حاصل شده است . * در مجموع چه راههايى براى دست‌يابى ناقل به قول معصوم در اين مقام وجود دارد ؟ سه راه اساسى از قبيل : 1 - راه حس 2 - راه لطف 3 - راه حدس وجود دارد .